چهارشنبه نهم بهمن ۱۳۹۲ | 20:1 | حسیـــــن حسیــــن زاده میبدی -
وندها وانواع آن در زبان فارسی
وندها تکواژهای هستند که در ابتدا یا میانه و یا پایان کلمات می آیند و عموما معنای کلمه راعوض کرده و در بیشتر موارد طبقه ی دستوری کلمه را نیز تغییر می دهند .
پیش وندها عبارتند از:
1 – نا + اسم : ناسپاس ، ناراحت ، نامرد
2 – با + اسم : با ادب ، بانمک ، با هوش ، بااخلاق
3 – هم + اسم : هم پیمان ، هم فکر ، هم کلاس، همراه
4 – ب + اسم : بخرد ، بنام (مشهور)
5 – بی + اسم : بی خرد ، بی نوا ، بی هنر ، بی حوصله
6 – نا + بن فعل : نا شناس ، نادان ، ناتوان
7 – ن + بن فعل : نشکن (چینی نشکن) ، نسوز ( پارچه ی نسوز )
میان وندها عبارتند از :
1 – تا : سرتاسر ، گوش تا گوش ، سر تاپا
2 – ا : گوناگون ، سراسر ، رنگارنگ ، سراپا
3 – به : پا به پا ، خط به خط، شانه به شانه ، دربه در، خود به خود
4 – و : گیرودار، ساخت وساز، چون و چرا ، آمدوشد ، جست و جو
5 – وا : جورواجور
پسوندها عبارتند از:
الف – پسوند مکان :
1 –( ان ) : باختران ، خاوران
2 –( دان ) : گلدان ، نمکدان
3 –( زار ) : نمک زار ، علف زار
4 –( سار ) : کوهسار ، چشمه سار
5 –( ستان ) : گلستان ، بلوچستان
6 –( سیر ) : گرمسیر ، سردسیر
7 –( کده ) : دانشکده ، دهکده
8 –( گاه ) : دانشگاه ، فروشگاه
9 –( لاخ ) : سنگلاخ
ب – پسوندهای زمان :
1 – ( ان ) : بهاران ، بامدادان
2 – ( گاه ) : سحرگاه ، صبحگاه
ج – پسوندهای تصغیر ( کوچکی ):
1 – ( چه ) : دفترچه ، باغچه
2 – ( ک ) : پسرک ، شهرک
د – دیگر پسوند های زبان فارسی که اسم یا صفت می سازند:
1 – ( ه ) : سفیده ، زرده ، دیده ، اندیشه ، دندانه ، دسته
2 – ( ی ) : مردی ، روشنی ، آملی ، علمی ، خوردنی
3 – ( ور ) : هنرور ، پهناور ، کنجور
4 – ( گین ) : غمگین ، شرمگین
5 – ( مند ) : سعادتمند ، هنرمند
6 – ( اومند ) : برومند ، تنومند
7 – ( ناک ) : غمناک ، ترسناک ، وحشتناک
8 – ( انه ) : مردانه ، زنانه ، صبحانه
9 – ( انی ) : نورانی ، روحانی
10 – ( چی ) : تلفن چی ، درشکه چی ، پست چی
11 – ( گان ) : دهگان ، مهرگان ، صد گان
12 – ( گانه ) : جداگانه ، دوگانه ،چند گانه
13 – ( گون ) : نیگون ، گلگون
14 – ( فام ) : سیه فام ،نقره فام
15 – ( آسا ) : رعد آسا ، برق آسا ، مهر آسا
16 – ( دیس ) : تندیس ، گلدیس ، شب دیس
17 – ( وار ) : سوگوار ، امیدوار ، دیوانه وار
18 – ( وش ) : پریوش ، مهوش
19 – ( نده ) : گوینده ، شنونده ، رونده ، داننده
20 – ( ار ) : پرستار ، خریدار ، دیدار ، گفتار
21 – ( گر ) : توانگر ، آهنگر ، زرگر ، مسگر
22 – ( کار ) : تراش کار ، طلب کار
23 – ( گار ) : آموزگار ، پرهیزگار
24 – ( یت ) : جمعیت ، انسانیت
25 – ( ین ) : آهنین ، زرین ، پشمین ، رنگین
26 – ( ینه ) : زرینه ، پشمینه ، سیمینه
27 – ( ا ) : بینا ، دانا ، کوشا ، جویا
28 – ( ان ) : دوان ، گریان ، روان
وندها تکواژهای هستند که در ابتدا یا میانه و یا پایان کلمات می آیند و عموما معنای کلمه راعوض کرده و در بیشتر موارد طبقه ی دستوری کلمه را نیز تغییر می دهند .
پیش وندها عبارتند از:
1 – نا + اسم : ناسپاس ، ناراحت ، نامرد
2 – با + اسم : با ادب ، بانمک ، با هوش ، بااخلاق
3 – هم + اسم : هم پیمان ، هم فکر ، هم کلاس، همراه
4 – ب + اسم : بخرد ، بنام (مشهور)
5 – بی + اسم : بی خرد ، بی نوا ، بی هنر ، بی حوصله
6 – نا + بن فعل : نا شناس ، نادان ، ناتوان
7 – ن + بن فعل : نشکن (چینی نشکن) ، نسوز ( پارچه ی نسوز )
میان وندها عبارتند از :
1 – تا : سرتاسر ، گوش تا گوش ، سر تاپا
2 – ا : گوناگون ، سراسر ، رنگارنگ ، سراپا
3 – به : پا به پا ، خط به خط، شانه به شانه ، دربه در، خود به خود
4 – و : گیرودار، ساخت وساز، چون و چرا ، آمدوشد ، جست و جو
5 – وا : جورواجور
پسوندها عبارتند از:
الف – پسوند مکان :
1 –( ان ) : باختران ، خاوران
2 –( دان ) : گلدان ، نمکدان
3 –( زار ) : نمک زار ، علف زار
4 –( سار ) : کوهسار ، چشمه سار
5 –( ستان ) : گلستان ، بلوچستان
6 –( سیر ) : گرمسیر ، سردسیر
7 –( کده ) : دانشکده ، دهکده
8 –( گاه ) : دانشگاه ، فروشگاه
9 –( لاخ ) : سنگلاخ
ب – پسوندهای زمان :
1 – ( ان ) : بهاران ، بامدادان
2 – ( گاه ) : سحرگاه ، صبحگاه
ج – پسوندهای تصغیر ( کوچکی ):
1 – ( چه ) : دفترچه ، باغچه
2 – ( ک ) : پسرک ، شهرک
د – دیگر پسوند های زبان فارسی که اسم یا صفت می سازند:
1 – ( ه ) : سفیده ، زرده ، دیده ، اندیشه ، دندانه ، دسته
2 – ( ی ) : مردی ، روشنی ، آملی ، علمی ، خوردنی
3 – ( ور ) : هنرور ، پهناور ، کنجور
4 – ( گین ) : غمگین ، شرمگین
5 – ( مند ) : سعادتمند ، هنرمند
6 – ( اومند ) : برومند ، تنومند
7 – ( ناک ) : غمناک ، ترسناک ، وحشتناک
8 – ( انه ) : مردانه ، زنانه ، صبحانه
9 – ( انی ) : نورانی ، روحانی
10 – ( چی ) : تلفن چی ، درشکه چی ، پست چی
11 – ( گان ) : دهگان ، مهرگان ، صد گان
12 – ( گانه ) : جداگانه ، دوگانه ،چند گانه
13 – ( گون ) : نیگون ، گلگون
14 – ( فام ) : سیه فام ،نقره فام
15 – ( آسا ) : رعد آسا ، برق آسا ، مهر آسا
16 – ( دیس ) : تندیس ، گلدیس ، شب دیس
17 – ( وار ) : سوگوار ، امیدوار ، دیوانه وار
18 – ( وش ) : پریوش ، مهوش
19 – ( نده ) : گوینده ، شنونده ، رونده ، داننده
20 – ( ار ) : پرستار ، خریدار ، دیدار ، گفتار
21 – ( گر ) : توانگر ، آهنگر ، زرگر ، مسگر
22 – ( کار ) : تراش کار ، طلب کار
23 – ( گار ) : آموزگار ، پرهیزگار
24 – ( یت ) : جمعیت ، انسانیت
25 – ( ین ) : آهنین ، زرین ، پشمین ، رنگین
26 – ( ینه ) : زرینه ، پشمینه ، سیمینه
27 – ( ا ) : بینا ، دانا ، کوشا ، جویا
28 – ( ان ) : دوان ، گریان ، روان
سلام